In de serie Duurzaam aanbesteden, gaan we in deze editie in op het inkoopproces voor overheden en semioverheden. Welke vormen van aanbesteden zijn er, en wanneer pas je ze toe? In dit artikel een helder overzicht, gebaseerd op de meest recente regels en praktijkvoorbeelden uit Nederland.

Openbare aanbesteding: Bij een openbare aanbesteding mag elke geïnteresseerde ondernemer inschrijven. De opdracht wordt bekendgemaakt via TenderNed of het Publicatieblad van de EU, afhankelijk van de omvang. Dit pas je toe:

• Voor opdrachten boven de Europese drempelbedragen (in 2026-2027: €140.000 voor centrale overheid, hogere bedragen voor andere sectoren). Zie europadecentraal.nl

• Als transparantie en gelijkheid voor alle inschrijvers centraal staan.

Niet-openbare aanbesteding: Alle ondernemers mogen zich aanmelden, maar alleen geselecteerde partijen worden uitgenodigd om een offerte in te dienen. Dit pas je toe:

• Bij complexe opdrachten waar vooraf selectie op geschiktheid nodig is.

• Voor opdrachten boven de drempelbedragen, maar waar een beperkte groep geschikte leveranciers beschikbaar is.

Meervoudig onderhands aanbesteden: De opdrachtgever nodigt op basis van objectieve criteria een beperkt aantal (minimaal 3, maximaal 5) gegadigden uit om een offerte in te dienen. Dit is van toepassing:

• Voor opdrachten onder de Europese drempelbedragen.

• Als de markt beperkt is, of bij spoedopdrachten.

• Gemeenten kunnen hierbij lokale ondernemers uitnodigen, om de lokale economie te stimuleren. Een mooi voorbeeld is gemeente Den Haag die dit inzet. De gemeente Den Haag hanteert een uitnodigingsbeleid voor lokale mkb’ers bij meervoudig onderhandse aanbestedingen, zodat zij een eerlijke kans maken.

Enkelvoudig onderhands aanbesteden: De opdrachtgever nodigt slechts één ondernemer uit om een offerte in te dienen. Dit is van toepassing:

• Alleen bij zeer kleine opdrachten, of in noodsituaties.

• Als er maar één geschikte leverancier is.

Concurrentiegerichte dialoog & Innovatiepartnerschap: Deze vormen zijn bedoeld voor complexe of innovatieve opdrachten, waarbij de opdrachtgever in dialoog treedt met marktpartijen om tot de beste oplossing te komen. Deze vorm zien we:

• Bij innovatieve projecten, zoals duurzame gebiedsontwikkeling of nieuwe technologieën.

• Als de opdracht nog niet volledig is gedefinieerd en marktkennis nodig is om tot een optimale oplossing te komen.

Gemeenten gebruiken de concurrentiegerichte dialoog om innovatieve oplossingen te stimuleren, bijvoorbeeld bij de energietransitie of klimaatadaptatie.

Raamovereenkomsten: Een overeenkomst met één of meerdere leveranciers voor een bepaalde periode, waarin de voorwaarden (zoals prijzen en leveringstermijnen) voor toekomstige opdrachten worden vastgelegd. Een raamovereenkomst wordt ingezet:

• Bij terugkerende opdrachten, zoals onderhoud of levering van standaardproducten.

• Om administratieve lasten te verminderen en efficiëntie te vergroten.

Inbesteden: De opdracht wordt binnen de eigen organisatie uitgevoerd, zonder externe aanbesteding. Dit werkt:

• Als de opdrachtgever zelf over de benodigde kennis en capaciteit beschikt.

• Bij zuiver inbesteden (binnen dezelfde rechtspersoon) of quasi-inbesteden (verticale samenwerking).

Concessies: Een ondernemer krijgt het recht om een werk of dienst te leveren en mag daarvoor zelf geld vragen aan gebruikers. Concessies worden ingezet:

• Bij grote infrastructuurprojecten, zoals tolwegen of openbaar vervoer.

• Als de opdrachtgever de risico’s en opbrengsten deelt met de marktpartij. Dit gebeurt veel bij projecten voor de Rijksoverheid.

Drempelbedragen en regels in 2026-2027

De Europese drempelbedragen zijn per 1 januari 2026 verlaagd, waardoor meer opdrachten Europees aanbestedingsplichtig zijn. Voor de centrale overheid geldt een drempel van €140.000,- voor andere sectoren zijn de bedragen hoger. Het is belangrijk om de geraamde waarde van de opdracht correct te bepalen en niet zonder goede reden opdrachten te splitsen of samen te voegen om problemen voor te zijn.

4 Tips voor succesvol aanbesteden

1. Kies de juiste procedure: Baseer je keuze op de aard, omvang en complexiteit van de opdracht.

2. Betrek de markt: Gebruik marktconsultaties of een concurrentiegerichte dialoog om innovatieve oplossingen te stimuleren.

3. Houd rekening met lokale economie: Nodig waar mogelijk lokale ondernemers uit, vooral bij meervoudig onderhands aanbesteden.

4. Zorg voor proportionaliteit: Pas de procedure en eisen aan op de omvang en het risico van de opdracht.